Een initiatief van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik

Interview: Marga Vintges, arts en onderzoeker bij Pharos

Geplaatst op 07 januari 2013

Ziek zijn wil je in je eigen taal

Ze werkte twintig jaar als huisarts in de Bijlmer, woonde jarenlang in Afrika en geeft huisartsen advies over hoe zij beter kunnen communiceren met hun patiënten. Marga Vintges weet dus hoe de zorg voor mensen met een migranten afkomst beter kan. Maar helaas zijn er in de praktijk nog veel problemen.

Verschillen in gezondheid

'Mensen met een Surinaamse, Hindoestaanse of bijvoorbeeld Turkse afkomst kunnen meer last hebben van bepaalde kwalen dan autochtone Nederlanders. Ook kunnen mensen met een migranten afkomst anders reageren op medicijnen. Maar er is helaas nog maar erg weinig onderzoek naar gedaan. Schandalig vind ik dat, want 10% van de Nederlandse bevolking heeft haar oorsprong in een niet-westers land', zegt Marga. 'In de grote steden is dit zelfs bijna 50%.' Uit onderzoek blijkt dat er grote verschillen zijn in de gezondheid van Nederlanders. Dit heeft onder andere te maken met de lagere sociale omstandigheden. 'Je ziet ook dat mensen met een niet-westerse achtergrond vaker overgewicht hebben, weinig bewegen en roken. Ze doen bovendien vaker lichamelijk belastend werk. Dat is natuurlijk niet goed voor de gezondheid.'

Diabetes en hoge bloeddruk

Bekende voorbeelden zijn diabetes en hoge bloeddruk. Bij mensen met een niet-westerse achtergrond komt diabetes heel veel voor. Overgewicht, weinig beweging en ongezond eten zijn mogelijke oorzaken. 'Eigenlijk zou elke Surinamer vanaf zijn 30e zich jaarlijks moeten laten controleren op diabetes. Heb je veel jeuk, dorst, moet je vaak plassen? Ga dan meteen naar de dokter.' Mensen met een niet-westerse achtergrond hebben ook meer kans op een hogere bloeddruk. 'Bij mensen met wortels in west- en zuidelijk Afrika zie je dat ze niet alleen vaker en op jongere leeftijd een hoge bloeddruk hebben, maar dat de gevolgen veel sneller ernstiger zijn. Ze krijgen veel sneller schade aan hun nieren bijvoorbeeld', licht Marga toe. Een ander voorbeeld is dat er ook meer huidklachten voorkomen. Dat komt door bepaalde gewoontes. Als je 3 keer per dag onder de douche gaat dan droogt de huid helemaal uit, en krijg je allerlei klachten.'

Oppassen met medicijnen

Volgens Marga speelt de huisarts een cruciale rol bij het verbeteren van de gezondheid van deze groep mensen. Het is daarom heel belangrijk dat een huisarts aandacht besteedt aan de achtergrond van zijn of haar patiënt. Maar de huisarts moet ook weten dat er verschillen zijn. Bijvoorbeeld bij medicijnen. De stofwisseling kan bij sommige migrantengroepen anders werken waardoor er ook anders op de medicijnen gereageerd wordt. Marga geeft een voorbeeld: 'Bij mensen met een Aziatische afkomst, en ook bij sommige Turkse groepen moet je oppassen met de pijnstiller codeïne. Deze mensen moeten een lagere dosering krijgen omdat ze anders bijwerkingen kunnen krijgen.' Marga geeft huisartsen trainingen en leert ze dat ze bij het voorschrijven van medicijnen voorzichtig moeten beginnen en de patiënt goed moeten controleren.

Praat eenvoudig

Maar volgens Marga is regel nummer één dat huisartsen eenvoudig en begrijpelijk moeten praten. Doe je dat niet, dan plaats je jezelf op een voetstuk en neem je je patiënt niet serieus. 'Praat in begrijpelijke taal, herhaal je boodschap, vraag of de patiënt het begrepen heeft. Zeg niet "uw hart is gedecompenseerd en daarom heeft u last van oedeem in uw benen". Dat begrijpt niemand. Leg het goed uit: "uw hart pompt niet meer krachtig en daardoor blijft er vocht achter dat naar uw voeten gaat".' Ook wijst Marga op het gebruik van beelden: 'Een beeld zegt meer dan duizend woorden.'

Wees niet bang

Maar ook patiënten zelf moeten beter voor zichzelf opkomen en niet bang zijn. Gewoon nog een keer de vraag stellen als je het niet begrijpt. Vraag ook alles, en als je het niet snapt, ga dan gewoon nog een keer langs. Marga: 'De dokter staat voor veel migranten nog op een voetstuk. Ze durven geen vragen te stellen, zijn dan bang dat ze onbeleefd zijn. Maar mensen moeten begrijpen dat in Nederland de afstand tussen de dokter en de patiënt veel kleiner is en dat je alles kan en mag vragen.'

Tolk

Het is heel erg dat de overheid de tolk niet meer vergoedt. Dat leidt tot grote problemen, want artsen en patiënten begrijpen elkaar niet altijd goed en dat kan leiden tot onnodige of verkeerde zorg. 'Ziek zijn wil je in je eigen taal', zegt Marga. Ook al spreek je Nederlands, het is het fijnst als je je in je moedertaal kunt uitdrukken. Vooral als het iets ergs is.' Migranten nemen familie of de buurvrouw mee om te vertalen, of een van de kinderen. Over ernstige problemen zoals huwelijksproblemen, menstruatie, of psychische klachten kan je het dan eigenlijk niet goed hebben. 'We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat de tolk weer terug komt', zegt Marga. 'Het is nota bene een wet om adequate zorg te verlenen aan iedereen. En dat kunnen we nu niet omdat we niet met onze patiënten kunnen praten!'

Registreren

Marga pleit ook voor het registreren van je afkomst in je medisch dossier. Daar is veel discussie over, omdat het discriminerend zou zijn. Marga: 'ik ben er voor, omdat er dan meer onderzoek gedaan kan worden naar de verschillen in gezondheid. Hoe meer we weten, hoe beter de zorg is. Of je nu een blanke of een gekleurde Nederlander bent, dat zou niks uit moeten maken.'